बीरगंज २९ असार । बीरगंजको मुख्य सडकमा अवस्थित ऐतिहासिक एवं प्रसिद्ध 'महावीर मन्दिर' को नाम नसुन्ने सायदै कोही होला। यसै मन्दिरको ऐतिहासिक पहिचानका कारण यो चोक नै 'महावीर मन्दिर चोक' को नामले परिचित छ।
मन्दिरप्रति स्थानीय मात्र नभई छिमेकी मुलुक भारत र नेपालका विभिन्न जिल्लाबाट आउने भक्तजनहरूको अगाध आस्था रहेको छ। मन्दिर परिसर र यसको पछाडि रहेको ठूलो भवन व्यावसायिक र धार्मिक दुवै हिसाबले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
भवनको तल्लो तलामा व्यावसायिक सटरहरू बनाएर भाडामा लगाइएको छ भने माथिल्लो तलामा धर्मशाला सञ्चालनमा छ। तर, यसरी दैनिक संकलन हुने मोटो रकम र भक्तजनहरूले चढाउने दान-दक्षिणाको पारदर्शितामाथि भने अहिले गम्भीर प्रश्न उठ्न थालेको छ।
लाखौँको हरहिसाब सधैँ 'गोप्य' : किन हुँदैन सार्वजनिक ?
स्थानीय बासिन्दा र सरोकारवालाहरूका अनुसार, यस मन्दिरमा भक्तजनहरूले वर्षौँदेखि चढाउँदै आएको नगद, सुन, चाँदी तथा अन्य जिन्सी सामानको हरहिसाब कहिल्यै पनि सार्वजनिक रूपमा बाहिर ल्याइएको छैन।
मन्दिर व्यवस्थापनले आर्थिक प्रतिवेदन वा लेखापरीक्षण (Audit) रिपोर्ट समाजमा सार्वजनिक नगर्दा "भक्तजनको पसिना र आस्थाको कमाइ कता गइरहेको छ ? " भन्ने आशंका बलियो बन्दै गएको छ।
मुख्य प्रश्न : -
भक्तजनहरूले श्रद्धापूर्वक चढाएका बहुमूल्य गरगहना र बचत रकम कुन बैंकको लकरमा राखिएको छ? मन्दिरको चल्ती खाता कुन बैंकमा छ ? यसबारे अहिलेसम्म आम नागरिक त परै जाओस्, स्थानीय सरोकारवालाहरूलाई समेत कुनै जानकारी दिइएको छैन।
सामाजिक उत्तरदायित्वमा शून्य सहकार्य :-
जनताको दान-दक्षिणा र मन्दिरको व्यापारिक सटरहरूको भाडाबाट आउने ठूलो आम्दानीको उपयोग कहाँ भइरहेको छ भन्ने विषय झनै रहस्यमय छ।
समाजमा रहेका अनाथ बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य, असहायहरूको संरक्षण तथा अन्य सामाजिक उत्थानका कार्यहरूमा मन्दिरको बचत रकमबाट कुनै पनि सहकार्य वा सहयोग भएको देखिँदैन।
यति मात्र होइन, बीरगंजको ऐतिहासिक धर्म, संस्कृति र सम्पदाको संरक्षण एवं सम्वर्द्धनका लागि गर्नुपर्ने रचनात्मक कार्यहरूमा समेत मन्दिर व्यवस्थापनको उपस्थिति शून्यप्रायः छ।
के भन्छन् स्थानीय ?
स्थानीय युवा तथा बुद्धिजीवीहरूका अनुसार, सार्वजनिक संस्था र धार्मिक धरोहरहरू समाजप्रति उत्तरदायी हुनुपर्छ। मन्दिरको सम्पत्ति कुनै व्यक्तिको निजी सम्पत्ति नभई सार्वजनिक देवस्व (देवताको सम्पत्ति) भएकाले यसको एक-एक पैसाको हिसाब पारदर्शी र जनसमक्ष हुनुपर्ने माग उठ्न थालेको छ।
निष्कर्ष र ठोस विश्लेषण :-
धार्मिक आस्थाको केन्द्रलाई व्यापारिक अखडा बन्न नदिन र जनताको विश्वास कायम राख्न महावीर मन्दिर व्यवस्थापन समिति, स्थानीय प्रशासन र बीरगंज महानगरपालिकाले तुरुन्तै निम्नलिखित कदमहरू चाल्न आवश्यक देखिन्छ:
सम्पत्ति विवरण सार्वजनिक :-
मन्दिरको बैंक खाता, लकरमा रहेका सुनचाँदी र वार्षिक आम्दानी-खर्चको विवरण तत्काल श्वेतपत्र (White Paper) मार्फत सार्वजनिक गरिनुपर्छ। नियमित लेखापरीक्षण (Audit): आधिकारिक निकायबाट मन्दिरको कोषको नियमित अडिट गरिनुपर्छ।
सामाजिक कोषको स्थापना :-
मन्दिरको बचत रकमको निश्चित प्रतिशत बीरगंजका अनाथ, गरिब बालबालिकाको हित र सांस्कृतिक संरक्षणमा खर्च गर्ने नीति बनाइनुपर्छ।
धार्मिक स्थलहरू पवित्रता र सदाचारका प्रतीक हुन्। महावीर मन्दिरको आर्थिक गतिविधिमा देखिएको यो 'रहस्यमय मौनता' ले कतै ठूलो आर्थिक अनियमिततालाई त प्रश्रय दिइरहेको छैन? यस तर्फ सम्बन्धित निकायको ध्यान जानु जरुरी छ।
प्रतिक्रिया